تعریف استرس:
هر گونه حادثه یا رویداد که سبب پاسخ فیزیولوژیک و روانی در فرد شود را استرس می نامیم، اگر استرس شدید باشد و یا زیاد طول انجامد زیان آور خواهد بود و سبب بروز بیماری های روانی (مثل اضطراب و افسردگی) و بیماری های روان تنی مثل فشار خون، بیماری کرونر قلب، آنژین صدری و... می شود.
علاوه بر آن استرس در ایجاد و تشدید بیماری و تأخیر بهبودی و تداخل در امور درمان موثر است. البته لازم به ذکر است استرس الزاماً بد و مضر نیست بلكه بهترین میزان استرس، زمانی است که باعث بهبود عملکرد فرد شود بدون این که اثرات مضر جانبی داشته باشد.
استرس را می توان اینگونه نیز تعریف کرد : هر گونه اختلال که سلامت روانی و آرامش جسمی افراد را بر هم بزند استرس نام دارد، و این اختلال تا زمانی رخ می دهد که بدن باید کارهایی بیش از حدّ توانایی خود انجام دهد.
علائم استرس:
علائم جسمی استرس می تواند روی تمام بدن تاثیر بگذارد، بخصوص روی سیستم قلبی و تنفسی.
انواع استرس:
استرس محیطی مثل گرما، سرما، صدای بلند، نور کم
استرس طبیعی شامل زلزله، سیل، بلایای طبیعی
استرس جسمی مثل صدمات جسمی و تصادف
استرس اجتماعی مثل ازدواج، بازنشستگی، طلاق، بیکاری، مرگ نزديكان، مهاجرت
ماهیت استرس:
در تیپ شخصیتیA (رقابت جو- پرخاشگری- عجول- کم تحمل و عصبی) استرس بیشتر است.
موفقیت های شدیداً استرس آمیز آنها هستند که خود احساس می کند کنترل چندانی روی آن ندارد. استرس با کاهش دادن توانایی دفاعی بدن در مقابل بیماری ها منجر به بیماری می شود (غیر مستقیم) استرس باعث ضعف یا نارسایی سیستم های بدن میشود و از این طریق باعث بیماری می شود.(مستقیم)
فرد تحت استرس ممکن است قادر به انجام وظایف خود به صورت معمولی نباشد.
استرس می تواند باعث بالا نگه داشتن فشار خونی در مدت طولانی گردد.(افزایش مداوم فعالیت سمپاتیک)
پاسخ به استرس:
واکنش فیزیولوژیک نسبت به استرس خود به خود اتفاق می افتد. در مرحله ی اول افزایش فشار خون، ضربان قلب و تعداد تنفس و انقباض عضلانی داریم. در مرحله ی دوم فرد با کمک مکانیسم های دفاعی سعی در انطباق با استرس دارد. در مرحله ی سوم فرد موفق به تطابق با استرس ها می شود و یا به علت طولانی شدن و دوام استرس مبتلا به بیماری روانی یا روان تنی (مثل فشار خون- بیماری کرونر قلب و...) می شود.
راههای کاهش استرس:
باید موقعیت هایی که باعث بروز یا تشدید استرس می شود را شناسایی نمود. یکی از راههای موثر کاهش استرس پیدا کردن روش های جانشین برای اهداف و رفتارهایی است که نتوانستیم به آن ها دسترسی پیدا کنیم و به انجام برسانیم. با سپردن مسئولیت به دیگران می توانیم استرس را کاهش دهیم (تقسیم وظایف) تنظیم وقت و هماهنگ کردن کارها بر اساس زمان مورد نیاز باعث کاهش استرس می شود.
پذیرفتن این حقیقت که هیچ کس نمی تواند هر کاری را در حد کاملاً مطلوب انجام دهد باعث کاهش استرس می شود. خصوصیت شخصیت تیپA می توان با کاهش رقابت جویی و در هر زمان نقطه روی یک موضوع متمرکز کردن وکارها را آهسته تر انجام دادن، اصلاح نمود.
با روش آرام سازی می توان ضربان قلب، فشار خون، تعداد تنفس و فعالیت عضلانی را کاهش داد.
نکات بهداشتی برای غلبه بر استرس:
- از مصرف کافئین در شرایط استرس آمیز بپرهیزید. (چای، قهوه، شکلات)
- لبخند به لب داشتن شدت استرس را کاهش می دهد.
- مثبت فکر کنید و از افکار منفی و یأس و ناامیدی بپرهیزید.
- ورزش را فراموش نکنید.
- فعالیت های فیزیکی که جنبه ی رقابت جویانه نداشته باشند یک تفکیک مفید در کنترل استرس است.
- همانگونه که به غذا نیاز دارید به هوای پاک، فضای سبز و گذراندن اوقات فراغت در طبیعت هم نیازمندید.
- کینه، حسادت، عصبانیت را با دوستی، همکاری و کمک به دیگران جانشین سازید.
- از مصرف ترشی، ادویه جات فراوان، چربی حیوانی، استعمال دخانیات بپرهیزید.
- استفاده از بوهایی نظیر بوی وانیل، شکوفة نارنج، گل سرخ و بابونه، تاثیر آرام کننده روی نحوة احساس دارند.
- استفاده از موز، کیوی، گوجه فرنگی که منبع غنی پتاسیم به شمار می آیند.